Chorobowe to nie urlop, a na zasiłki składamy się wszyscy. ZUS sprawdzał korzystanie ze zwolnień lekarskich

Prawie 800 tysięcy złotych – takiej kwoty z tytułu zasiłków chorobowych nie wypłacił opolski ZUS w minionym roku. Powód? ZUS wyrywkowo sprawdził jak pracownicy na zwolnieniu lekarskim wykorzystywali czas na powrót do zdrowia. Niektórzy będąc na „chorobowym” zrobili wiele, żeby Zakład podważył zasadność przyznania i wypłaty świadczeń.

Post na portalu społecznościowym

Zagraniczny wyjazd relacjonowany w mediach społecznościowych, udział w polowaniu, loty paralotnią, jazda „na taksówce” lub usługi pielęgniarskie to tylko niektóre aktywności podczas zwolnienia chorobowego. Tymczasem celem zwolnienia lekarskiego jest przede wszystkim powrót do zdrowia czyli odzyskanie pełnej zdolności do pracy. Sposób spędzania czasu, który może to utrudniać albo budzi wątpliwości co do faktycznego stanu zdrowia, pokazuje, że dana osoba nieprawidłowo korzysta z orzeczenia o niezdolności do pracy.

– W 2025 roku sprawdziliśmy jak ze zwolnienia chorobowego korzystało 3141 osób z województwa opolskiego, których zaświadczenia trafiły do ZUS-u i wiązały się z wypłatą głównie zasiłków chorobowych. W wyniku kontroli wstrzymaliśmy wypłatę zasiłków chorobowych dla 410, na łączną kwotę 789 tysięcy złotych – informuje Sebastian Szczurek, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa opolskiego.

Z danych opolskiego oddziału ZUS wynika, że miniony rok był w regionie rekordowy pod względem „zamrożenia” wypłat nienależnych zasiłków chorobowych oraz w mniejszym stopniu świadczeń rehabilitacyjnych i zasiłków opiekuńczych.

Powodem do sprawdzenia jak korzystamy ze zwolnień lekarskich może być zdjęcie, film bądź opis na profilu społecznościowym, które nierzadko trafiają do ZUS-u od pracodawców lub sygnalistów. Pracownicy ZUS-u nie śledzą mediów społecznościowych. Jeśli jednak otrzymają zdjęcia bądź materiały w innej formie to mają obowiązek to zweryfikować i ostatecznie może to być przyczyna wstrzymania zasiłku chorobowego lub żądania zwrotu wypłaconych pieniędzy.

W 2025 r. w całym kraju ZUS sprawdził sposób wykorzystania e-zwolnień u około 139 tys. ubezpieczonych. Dla 15,7 tys. osób skończyło się to decyzją o zablokowaniu wypłaty zasiłków lub decyzją o zwrocie nienależnie pobranych pieniędzy. Wartość świadczeń, których ZUS nie wypłacił sięgnęła 34,7 mln zł.

Dlaczego ZUS musi sprawdzać

– Załóżmy, że umawiamy się ze współpracownikami, że do skarbonki regularnie i solidarnie będziemy wrzucać ustaloną kwotę. Jeśli kolegę dotknie nieszczęście i zaleje mu mieszkanie, to ustaloną kwotę przekażemy mu na remont. Co wtedy, gdy nie przeznaczy ich na ten cel? Czy to będzie w porządku? Na takiej zasadzie działa zarządzany przez ZUS Fundusz Ubezpieczeń Społecznych do którego wpływają składki na ubezpieczenia społeczne. Zakład musi dbać o to, żeby pieniądze z Funduszu trafiały do osób, które w konkretnej sytuacji uch potrzebują. Między innymi zasiłków chorobowych kiedy nie mogą pracować – wyjaśnia Sebastian Szczurek.

Płatnicy zasiłków chorobowych czyli ZUS i pracodawcy, zgłaszający powyżej 20 ubezpieczonych mają prawo do kontrolowania prawidłowości wykorzystywania przez nich zwolnień lekarskich od pracy.

Kontrola to nic innego jak ustalenie czy ubezpieczony nie wykonuje pracy zarobkowej lub czy nie wykorzystuje e-zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem. Co to właściwie znaczy „niezgodnie z jego celem? Chociaż wydaje się, że taki zwrot ma charakter bardzo ogólny, to trzeba podkreślić, że niezależnie od wskazań lekarskich, ubezpieczony niezdolny do pracy z powodu choroby powinien wykonywać tylko zwykłe czynności życiowe oraz związane ze stanem zdrowia. Nie ma więc przeciwwskazań, żeby poszedł na wizytę do lekarza, do apteki, na rehabilitację czy po zakupy spożywcze. Dlatego należy rozróżnić aktywność zalecaną przez lekarza, od własnej inicjatywy w postaci zdobywania szczytów górskich, która ma rzekomo poprawić stan ciała i ducha.

Co się zmieni w przepisach

W 2026 roku będzie obowiązywać zasada, że gdy podlegasz ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów, to orzeczona niezdolność do pracy będzie dotyczyła każdego z nich. Lekarz powinien wystawić co najmniej dwa zwolnienia.

Od początku 2027 r. to się zmieni. Lekarz, na żądanie ubezpieczonego nie będzie musiał wystawiać e-zwolnienia z określonego tytułu, jeśli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na jej charakter. Przykład: ubezpieczony jest zatrudniony u dwóch pracodawców – u jednego na umowę o pracę, u drugiego na umowę zlecenie. U pierwszej firmie nie będzie mógł pracować, bo dostanie zwolnienie lekarskie, ale w drugim miejscu będzie mógł pracować ze względu na charakter czynności jakie tam wykonuje. W takiej sytuacji ma obowiązek powiadomić płatnika składek (uprawnionego do wypłaty zasiłku chorobowego) o okresie, na który dostał zwolnienie od pracy z innego tytułu.

Szybciej niż w styczniu 2027 r., bo już od 13 kwietnia wejdą w życie zmiany dotyczące zasad utraty prawa do zasiłku w razie niewłaściwego korzystania ze zwolnienia lekarskiego. Na pewno nie zmieni się to, że ubezpieczony może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeśli w tym okresie podjął pracę zarobkową. Natomiast będzie doprecyzowana druga przesłanka tzn. pracownik może stracić zasiłek chorobowy, jeśli podejmie aktywność niezgodną z celem zwolnienia lekarskiego (obecnie jest to wykorzystanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem zwolnienia lub niewłaściwie wykorzystanie).

Wprowadzenie do ustawy definicji „pracy zarobkowej” oraz pojęcia „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia”, których wykonywanie albo podejmowanie może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego mają charakter systematyzujący i doprecyzowujący. Kontrolą będą mogły być objęte również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. Natomiast, kontrolerzy uzyskają uprawnienia do legitymowania osoby kontrolowanej w celu ustalenia tożsamości. Doprecyzowano również, że kontrolerzy będą uprawnieni do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli oraz do odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek, jak również od lekarza leczącego.

Kontrole dotyczące prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich w latach 2020 – 2025 w województwie opolskim.

Sebastian Szczurek
Regionalny Rzecznik Prasowy ZUS
województwa opolskiego