Romańskie freski z kościoła św. Jakuba
Według XVI‑wiecznej legendy, w miejscu dzisiejszego kościoła św. Jakuba i Agnieszki w Nysie miało w X wieku znajdować się miejsce pogańskiego kultu. Na jego miejscu pobożni mieszkańcy wznieśli drewniany kościół, który później zastąpiono murowaną świątynią w stylu romańskim. Budowę mieli realizować biskupi wrocławscy w latach 1195–1198.
Czy w XII wieku Nysa faktycznie posiadała murowany kościół? Warto przypomnieć, że takie inwestycje powstawały jedynie w dużych i zamożnych ośrodkach. Nowe Miasto w Nysie założono około 1223 roku, choć część historyków skłania się ku nieco wcześniejszej dacie. Problemem pozostaje jednak fakt, że mimo licznych badań archeologicznych na terenie dzisiejszego śródmieścia nie natrafiono na żadne znaleziska z XII wieku. Dzięki metodzie dendrochronologicznej, pozwalającej ustalić rok ścięcia drzewa, wiadomo, że najstarsze belki datowane są na lata 20. XIII wieku – czyli okres lokacji miasta.
Niezależnie od tego, czy murowany kościół powstał w XII, czy w XIII wieku, pewne jest, że Nysa została poważnie zniszczona w 1241 roku podczas najazdu Tatarów.
W 1938 roku po powodzi, która nawiedziła Nysę w świątyni zaczęła zapadać się posadzka. Woda podmyła wiekowe krypty dlatego też konieczna była interwencja – praktycznie wszystkie kryty zasypano. Do dziś została tylko krypta pod Baptysterium oraz kaplicą Świętej Trójcy, gdzie złożono wydobyte kości.
To zdarzenie było także impulsem do przeprowadzenia badań archeologicznych. Odsłonięto wówczas relikty przynajmniej dwóch poprzednich świątyń. Znaleziska szybko umiejscowiono w czasach biskupa Jarosława i konsekracji świątyni w 1198 roku. Wydobyto wówczas kilka elementów kamieniarki oraz wykonano zdjęcia.
Muzeum Powiatowe w Nysie podzieliło się natomiast niesamowitą historią i fotografią z lat 30. ubiegłego wieku.
informacja muzeum:
Fotografia o numerze MNa/AF 225 z Archiwum Fotografii Muzeum Powiatowego w Nysie, autorstwa Franciszka Bomby (1880-1970), wykonana latem 1939 r., dokumentuje transport fragmentu malowidła ściennego (romańskiego fresku) z kościoła pw. św. Jakuba w Nysie do Muzeum Sztuki i Starożytności, mieszczącego się w dawnej Komendanturze garnizonu nyskiego przy ulicy Grodzkiej (obecnie siedziba Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie).
Centralny element fotografii stanowi duża drewniana konstrukcja transportowa ustawiona pionowo, na której osadzono fragment tynku z zachowaną warstwą polichromii. Całość posadowiona jest na prowizorycznym torze transportowym złożonym z drewnianych belek. W transporcie uczestniczy grupa mężczyzn. W tle widoczna jest zabudowa miejska.
Na odwrocie fotografii znajduje się odręczny opis w języku niemieckim: Transport eines Mauerstückes mit romanischer Malerei aus der St. Jakobuskirche nach dem Museum. Sommer 1939. B., (Tłum: Transport fragmentu muru z romańskim malowidłem z kościoła św. Jakuba do muzeum. Lato 1939 r. B.) sporządzony przez Franza Bombę. Zdjęcie opatrzono trzema pieczęciami nyskiego muzeum, pochodzącymi z różnych etapów jego działalności. Najstarsza z nich – Museum Neisse O./S. – reprezentuje okres przedwojenny. Dwie pozostałe pieczęcie pochodzą z okresu po 1984 r.: MUZEUM W NYSIE oraz MUZEUM W NYSIE ul. Bpa. Jarosława 11 Archiwum Fotograficzne.
