“Precyzja i przepych. Sztuka zegara od baroku do empiru”
Dziś zegary mają często bardzo prostą formę i cyfrowy wyświetlacz. Niemal każdy z nas ma zegarek w telefonie przy sobie. A jak to wyglądało w dawnych czasach? W Muzeum Powiatowym w Nysie zaplanowano wernisaż nowej wystawy – “Precyzja i przepych. Sztuka zegara od baroku do empiru”
“Precyzja i przepych. Sztuka zegara od baroku do empiru”
Wystawa czynna: 29.10.2026 – 10.01.2027
Kurator: Edward Hałajko
Wernisaż: 29 października 2026 (czwartek), godz. 18.00
Podczas wernisażu odbędzie się prelekcja Dariusza Brzozowskiego “Czas ujęty w formie”
Czas jako forma
Prezentowana kolekcja zegarów stołowych, kominkowych i ściennych stanowi zaproszenie do świata, w którym czas był mierzony nie tylko z matematyczną precyzją, lecz także z wyjątkową wrażliwością estetyczną. Zgromadzone obiekty pozwalają spojrzeć na zegar nie tylko jako na narzędzie pomiaru, lecz jako na dzieło sztuki użytkowej – przedmiot sytuujący się na styku rzemiosła, technologii i sztuki, a zarazem nośnik ambicji kulturowych swojej epoki.
Punktem wyjścia dla niniejszej kolekcji jest przekonanie, że umiłowanie piękna należało do fundamentalnych wartości kształtujących europejskie zegarmistrzostwo od XVII do początku XX wieku. W tym długim okresie czasomierze przestały pełnić jedynie funkcję praktyczną, stopniowo stając się elementami reprezentacyjnymi wnętrz, symbolami prestiżu oraz wyrazem wyrafinowanego gustu ich właścicieli. Zegar zajmował w przestrzeni miejsce szczególne – organizował rytm codzienności, a jednocześnie współtworzył scenografię życia prywatnego i publicznego.
Trzon kolekcji tworzą obiekty powstałe we Francji, kraju, który przez stulecia wyznaczał kierunki rozwoju sztuki dekoracyjnej w Europie. Francuskie warsztaty zegarmistrzowskie, działające zarówno na potrzeby dworu królewskiego, jak i arystokracji oraz zamożnego mieszczaństwa, wypracowały język form charakteryzujący się elegancją, bogactwem ornamentyki i doskonałością proporcji. Przepych obecny w materiałach i dekoracji nie był tu wyłącznie manifestacją statusu społecznego, lecz elementem świadomie kształtowanej kultury estetycznej, w której piękno i kunszt techniczny pozostawały w ścisłej symbiozie.
Na szczególną uwagę zasługuje złożony proces powstawania prezentowanych zegarów. Były one rezultatem współpracy wybitnych mistrzów zegarmistrzostwa, wywodzących się z elitarnych struktur cechowych. W początkowym okresie zawód ten funkcjonował w ramach cechów puszkarzy, skupiających również odlewników luf armatnich – rzemieślników dysponujących najwyższymi kompetencjami w zakresie obróbki metalu i precyzyjnej mechaniki. Z czasem, wraz z rozwojem technologii i specjalizacji, zegarmistrzowie wykształcili własne cechy, strzegące tajników warsztatu oraz rygorystycznych norm jakości.
Równie istotną rolę w procesie twórczym odgrywali artyści odpowiedzialni za obudowy zegarowe: brązownicy, stolarze artystyczni, inkrustatorzy i pozłotnicy. To dzięki ich pracy precyzyjne mechanizmy zyskiwały oprawę w postaci cyzelowanych i złoconych brązów, rzeźbiarskich kompozycji oraz bogato zdobionych konstrukcji drewnianych. Obudowy, inspirowane stylistyką baroku, rokoka, klasycyzmu czy empire, stanowią autonomiczne dzieła sztuki, prowadzące subtelny dialog z doskonałością ukrytego wewnątrz mechanizmu.
Kolekcja umożliwia prześledzenie ewolucji form zegarowych oraz zmieniających się relacji między funkcją a dekoracją. Każdy z prezentowanych obiektów jest świadectwem swojej epoki – jej możliwości technicznych, dominujących nurtów artystycznych oraz społecznych oczekiwań wobec przedmiotów codziennego użytku. Zegary te opowiadają historię czasu mierzonego z namysłem, cierpliwością i głębokim szacunkiem dla materii.
Wystawa oraz towarzysząca jej publikacja stanowią próbę przywrócenia tym obiektom należnego miejsca w historii sztuki i rzemiosła. Są także refleksją nad trwałością piękna, które – mimo upływu lat – pozostaje czytelne i poruszające. Zegar, choć nieustannie odmierza czas, sam zdaje się mu opierać, trwając jako milczący świadek minionych epok i nieprzemijających wartości.
Na zakończenie pragniemy wyrazić szczególne podziękowania dla przyjaciela, doradcy i współtwórcy kolekcji – z, wybitnego miłośnika i znawcy francuskiego zegarmistrzostwa. Jego wiedza, pasja oraz wieloletnie doświadczenie miały kluczowe znaczenie dla kształtu i merytorycznej głębi prezentowanego zbioru.
